{"id":778,"date":"2022-05-13T16:17:42","date_gmt":"2022-05-13T14:17:42","guid":{"rendered":"http:\/\/herezje.pl\/?page_id=778"},"modified":"2022-05-13T16:31:35","modified_gmt":"2022-05-13T14:31:35","slug":"zmowa-milczenia","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/herezje.pl\/index.php\/zmowa-milczenia\/","title":{"rendered":"Zmowa milczenia"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

W swoim artykule \u201ePoezji konanie\u201d przedstawi\u0142em powierzchowny obraz stanu polskiej literatury (poezji). Po kilku miesi\u0105cach chcia\u0142bym dorzuci\u0107 do tego ogr\u00f3dka kilka nowych kamyk\u00f3w.
W literaturze, \u015brodowisku pisz\u0105cych po cichu m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o kategoriach, wed\u0142ug kt\u00f3rych warto\u015bciowane by\u0142y i s\u0105 dzie\u0142a: o kryteriach pozaliterackich. Kto\u015b musi powiedzie\u0107 o nich g\u0142o\u015bno.
Cz\u0119sto dzieli si\u0119 literatur\u0119 pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 skal\u0105 \u201eParnas\u201d \u2013 \u201ePodn\u00f3\u017ce\u201d. Naturalnym i oczywistym jest podzia\u0142 na tych co na Parnasie i tych, kt\u00f3rzy wspinaj\u0105 si\u0119 na szczyt lub s\u0105 jeszcze u podn\u00f3\u017ca. W tym nie ma nic z\u0142ego. Niepokoj\u0105ce dopiero staje si\u0119 to, \u017ce \u201eparnasi\u015bci\u201d okopuj\u0105 si\u0119 na szczycie i spychaj\u0105 innych w d\u00f3\u0142, obwieszczaj\u0105c wszem i wobec, \u017ce wspinaj\u0105 si\u0119 na Parnas \u201emizerne produkcje literackie nowych rocznik\u00f3w\u201d. Na szczycie jest ma\u0142o miejsca i ka\u017cdy kto tam dotrze wczepia si\u0119 w t\u0142umek \u201eparnasist\u00f3w\u201d. Od czasu do czasu tylko halny historii potrafi zmie\u015b\u0107 ich ze szczytu. Wspinaj\u0105cy si\u0119 atakuj\u0105 parnas za monopolizacj\u0119 tak hierarchii warto\u015bci, jak i \u015brodk\u00f3w komunikacji. Stoj\u0105c na szczycie jest si\u0119 nietykalnym, ci z do\u0142u nie
mog\u0105 swymi krytykami dotkn\u0105\u0107 raz na zawsze uznanego za geniusza.
Mi\u0119dzy \u201ewielkimi\u201d panuje solidarno\u015b\u0107 wobec obcych i wojna wszystkich ze wszystkimi we w\u0142asnym \u015brodowisku.<\/p>

Kategori\u0105 oceniania literatury jest r\u00f3wnie\u017c miejsce jej pochodzenia. O\u015brodki takie jak: Warszawa, Krak\u00f3w czy Pozna\u0144, uzurpuj\u0105 sobie prawo do potwierdzania swojej wielko\u015bci. Je\u015bli pojawia si\u0119 talent na prowincji, szybko sprowadza si\u0119 go do siebie. Nie\u015bwiadomy prowincjona\u0142 nabiera si\u0119 na zaproszenia do centrum i my\u015bli, \u017ce prezentacja w Warszawie, kontakt ze \u015brodowiskiem Krakowa czyni go wielkim. Na prowincji mo\u017cna szpanowa\u0107 swoimi koneksjami z centrum, tam za\u015b traktowanym si\u0119 jest tylko jako Janko Muzykant.<\/p>

Moda lansowana przez tych, kt\u00f3rzy maj\u0105 dost\u0119p do \u015brodk\u00f3w przekazu, jest kategori\u0105, kt\u00f3rej nie spos\u00f3b pomija\u0107. Nazywane jest to cz\u0119sto przez redaktor\u00f3w profi lem pisma i uznawane za jedynie nowoczesne. Wszystko to, co nie mie\u015bci si\u0119 w preferowanym stylu uwa\u017ca si\u0119 za niewarte uwagi.<\/p>

Ostatnia dyskusja nad literatur\u0105 PRL-u przywr\u00f3ci\u0142a zn\u00f3w kategori\u0119 \u201eliteratury s\u0142usznej\u201d. Okazuje si\u0119 nagle, \u017ce jedynie s\u0142uszn\u0105 (wielk\u0105) jest literatura do 1939 roku, emigracyjna i ta z drugiego obiegu. Wszystko co powsta\u0142o w czterdziestoleciu jest \u015bmieciem. Niekt\u00f3rzy zapomnieli o Wiktorze Woroszylskim i jego okresie zachwytu stalinizmem, o tym \u017ce Stanis\u0142aw Bara\u0144czak debiutowa\u0142 i wychowywa\u0142 si\u0119 w PRL-u i dzi\u0119ki PRL-owi, \u017ce nawet Czes\u0142aw Mi\u0142osz troch\u0119 si\u0119 poplami\u0142.
Zapomina si\u0119 za\u015b o tych, kt\u00f3rzy w Polsce Ludowej oficjalnie publikowali utwory nie mniej \u201es\u0142uszne\u201d, jak ci z emigracji lub drugiego obiegu. W\u0142a\u015bnie na prowincji najczy\u015bciej by\u0142o to mo\u017cliwe.<\/p>

Niekt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 dzieli\u0107 literatur\u0119 na \u201eeuropejsk\u0105\u201d i \u201eza\u015bciankowopolsk\u0105\u201d. To tak, jakby zarzuci\u0107 komu\u015b, \u017ce tworzy dla dzieci. Autor wie, do kogo kieruje swoje s\u0142owa. Je\u015bli chce by\u0107 pisarzem polskim, a nie europejskim, to jego sprawa i sprawa czytelnik\u00f3w. Ta kategoria mo\u017ce by\u0107 jedynie opisuj\u0105ca, a nie warto\u015bciuj\u0105ca.<\/p>

Literatura miota si\u0119 zawsze mi\u0119dzy artyzmem a trywialno\u015bci\u0105, mi\u0119dzy odbiorc\u0105 elitarnym a popularno\u015bci\u0105. Zw\u0142aszcza poezja wsp\u00f3\u0142czesna jest zjawiskiem elitarnym. I taka jest czy chce, czy nie. \u017badne pr\u00f3by uczynienia z niej literatury popularnej nie powiod\u0142y si\u0119 \u2013 nie da si\u0119 wej\u015b\u0107 do tej samej rzeki.<\/p>

Skoro jeste\u015bmy przy poezji\u2026 Poezja ma swoj\u0105 temperatur\u0119. Mo\u017cna j\u0105 opisywa\u0107 w kategoriach: gor\u0105ca (emocjonalna) i zimna (intelektualna). Wydaje mi si\u0119, \u017ce ze swej defi nicji poezja powinna sk\u0142ania\u0107 si\u0119 ku emocjom. Prze\u017cycia intelektualne lepiej wyra\u017cane s\u0105 w innych formach (eseju, traktacie).
Zaniechano w ocenie poezji u\u017cywania kategorii trop\u00f3w stylistycznych. Sk\u0142aniaj\u0105c si\u0119 w stron\u0119 prostoty j\u0119zyka (co nie przeczy u\u017cywaniu trop\u00f3w), odrzuca si\u0119 poezj\u0119 bogat\u0105 w \u015brodki stylistyczne, uznaj\u0105c j\u0105 za trudn\u0105. Nic lepiej nie \u015bwiadczy o poecie, jak warsztat, kt\u00f3rym si\u0119 pos\u0142uguje. To za\u015b, \u017ce spotyka si\u0119 wtedy z trudno\u015bciami w odczytaniu i zinterpretowaniu utworu, to nie pow\u00f3d do odrzucenia go a priori.<\/p>

W krytyce powsta\u0142y dwie szko\u0142y oceny dzie\u0142a literackiego. Jedna preferuje odczytywanie utwor\u00f3w w kontek\u015bcie kultury, druga \u2013 w\u00a0kontek\u015bcie \u017cycia. Dla pierwszych tylko utwory nawi\u0105zuj\u0105ce do dzie\u0142 wcze\u015bniejszych, z aluzjami do klasyk\u00f3w, itp. s\u0105 warte uwagi, dla drugich\u00a0\u2013 owa cecha jest grzechem, liczy si\u0119 tylko opis bebech\u00f3w rzeczywisto\u015bci.<\/p>

Jeszcze kilka uwag o krytyce. O wielko\u015bci w literaturze nie decyduje\u00a0<\/span>przede wszystkim dzie\u0142o. Decyzje o tym podejmuj\u0105 ci, kt\u00f3rzy\u00a0<\/span>potrafi \u0105 przekona\u0107, \u017ce utw\u00f3r jest dzie\u0142em \u2013 krytycy. Oni to przenosz\u0105c\u00a0<\/span>na swoich r\u0119kach z pokolenia na pokolenie dzie\u0142a tworz\u0105 klasyk\u00f3w.\u00a0<\/span>Oni nagradzaj\u0105 lub pot\u0119piaj\u0105. \u017byczliwy krytyk i dost\u0119p do \u015brodk\u00f3w\u00a0przekazu to droga do sukcesu.
Krytyka nasza utraci\u0142a sw\u00f3j obiektywizm. Wiadomo, \u017ce s\u0105dy poszczeg\u00f3lnych\u00a0krytyk\u00f3w s\u0105 obci\u0105\u017cone b\u0142\u0119dem subiektywizmu. Obiektywizm\u00a0s\u0105du tworzony jest przez wi\u0119kszo\u015b\u0107. W sytuacji, kiedy krytycy\u00a0pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 fa\u0142szywymi kryteriami oceny, o kt\u00f3rych pisa\u0142em wy\u017cej,\u00a0kiedy mi\u0119dzy sob\u0105 tocz\u0105 wojny podjazdowe (personalne, a nie merytoryczne),\u00a0kiedy nie kompetencje, lecz przesz\u0142o\u015b\u0107 czy przynale\u017cno\u015b\u0107\u00a0decyduje o znaczeniu krytyka \u2013 trudno o obiektywizm, bo pochwa\u0142a\u00a0jednego, wywo\u0142uje pot\u0119pienie innych.
Autorzy zwracaj\u0105c si\u0119 do \u017cyczliwych sobie, tworz\u0105 tylko poz\u00f3r\u00a0swej wielko\u015bci. I nie ma co ukrywa\u0107, literatura \u017cyje w tej iluzji.
(\u201eProwincje Literackie\u201d Nr 3 grudzie\u0144 1992)<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W swoim artykule \u201ePoezji konanie\u201d przedstawi\u0142em powierzchowny obraz stanu polskiej literatury (poezji). Po kilku miesi\u0105cach chcia\u0142bym dorzuci\u0107 do tego ogr\u00f3dka kilka nowych kamyk\u00f3w.W literaturze, \u015brodowisku pisz\u0105cych po cichu m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o kategoriach, wed\u0142ug kt\u00f3rych warto\u015bciowane by\u0142y i s\u0105 dzie\u0142a: o kryteriach pozaliterackich. Kto\u015b musi powiedzie\u0107 o nich g\u0142o\u015bno.Cz\u0119sto dzieli si\u0119 literatur\u0119 pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 skal\u0105 \u201eParnas\u201d…<\/p>\n

Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-778","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/herezje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/778","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/herezje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/herezje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herezje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/herezje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=778"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/herezje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/778\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":790,"href":"https:\/\/herezje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/778\/revisions\/790"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/herezje.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=778"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}